Close preview
Gastblog van Neven
Laat mij deze gastblog openen met excuses voor de gebrekkige timing. Dit soort overzichten kun je het beste schrijven als het ijzer heet is, in dit geval als het Arctische zeeijs net z’n minimum extent bereikt heeft. Nu zullen de meesten zoiets hebben van: ‘Nou en, het vriest de laatste twee weken alweer aan, toch?’ Het is inderdaad een beetje alsof je ruim na het WK Voetbal over de flying kicks van Nigel de Jong gaat lopen zeuren.
Desalniettemin leek het me nog interessant genoeg om een overzicht te schrijven. Niet in de laatste plaats omdat de National Snow and Ice Data Center (NSIDC) in het Amerikaanse Colorado gisteren met een uitstekende analyse van de afgelopen smeltmaand is gekomen. En natuurlijk was er ook nog de kwestie van de weddenschap die skepticus Hajo en ondergetekende alarmist een tijdje terug afsloten. Dus hier alsnog het gebeurde in een notendop.
In den beginne Door een late vriesspurt begon het smeltseizoen wat later dan normaal, en had de totale oppervlakte van het zeeijs zelfs bijna het langjarige gemiddelde geëvenaard. Dit leidde her en der tot berichten dat alles prima in orde was met het zeeijs. Het laatste aangevroren stuk was echter flinterdun en verdween in rap tempo naarmate de zon steeds hoger boven het Poolgebied kwam te staan. Dit tempo zette door toen een atmosferisch patroon – ook wel bekend als de Arctic Dipole Anomaly – zich in Mei en Juni begon te stabiliseren.
Lees verder »
Gastblog door Amadeus Gould
Voor het weekeinde viel bij mij de nieuwste editie van Delft Integraal (dat je als Delfts ingenieur ontvangt) op de deurmat. Daarin een interview met Salle Kroonenberg.
Aanleiding? Op 19 maart 2010 nam prof. dr. Salomon Kroonenberg afscheid van de TU. Hij is bekend geworden om zijn boek “De menselijke maat“. De reden om wat eerder met pensioen te gaan is dat hij meer tijd wil hebben voor zijn nieuwe boek (over de ondergrond), waarvan de titel luidt- en dat zal TSI moeten aanspreken – “Waarom de hel naar zwavel stinkt”. Hij kwam dit jaar 3 maal in de uitzending bij Pauw en Witteman om te vertellen over de uitbarsting van de vulkaan Eyafjallajokull op IJsland.
Door zijn boek “De menselijke maat”, kreeg Salle Kroonenberg gauw het etiket van klimaatscepticus opgeplakt, zelf noemt hij zich liever klimaatrelativist.
Een paar citaten uit het interview:
“Veel mensen weten na het lezen van mijn boek: het klimaat verandert altijd.”“Want ik vind wel dat het klimaat verandert, maar ik betwijfel of wij mensen daar nu de belangrijkste oorzaak van zijn.”“Misschien ziten we met die fixatie op CO2 wel helemaal naar het verkeerde ding te kijken en moeten we eerder rekening houden met een afkoeling dan met een opwarming.”“Ik vind het goed om het verbruik van fossiele brandstoffen te verminderen om de reden dat ze opraken, niet om de CO2 uitstoot te verminderen.”“Als je CO2 in de grond gaat pompen om het kwijt te raken, vind ik dat onzinnig. Als je de CO2 van vier centrales wilt opslaan, heb je een vijfde centrale nodig om dat voor elkaar te krijgen. CO2-opslag is geen besparing van energie maar juist extra gebruik. Dan ben je voormijn gevoel op de verkeerde weg. Gebruik je geld liever om nieuwe zonnecellen te ontwikkelen of om dijken te bouwen in Bangladesh waar het land van boeren iedere drie jaar onderwater staat. Dan doe je iets waarvan je zeker weet dat het helpt”
“Veel mensen weten na het lezen van mijn boek: het klimaat verandert altijd.”
“Want ik vind wel dat het klimaat verandert, maar ik betwijfel of wij mensen daar nu de belangrijkste oorzaak van zijn.”
“Misschien ziten we met die fixatie op CO2 wel helemaal naar het verkeerde ding te kijken en moeten we eerder rekening houden met een afkoeling dan met een opwarming.”
“Ik vind het goed om het verbruik van fossiele brandstoffen te verminderen om de reden dat ze opraken, niet om de CO2 uitstoot te verminderen.”
“Als je CO2 in de grond gaat pompen om het kwijt te raken, vind ik dat onzinnig. Als je de CO2 van vier centrales wilt opslaan, heb je een vijfde centrale nodig om dat voor elkaar te krijgen. CO2-opslag is geen besparing van energie maar juist extra gebruik. Dan ben je voormijn gevoel op de verkeerde weg. Gebruik je geld liever om nieuwe zonnecellen te ontwikkelen of om dijken te bouwen in Bangladesh waar het land van boeren iedere drie jaar onderwater staat. Dan doe je iets waarvan je zeker weet dat het helpt”
Ik denk toch dat we heel voorzichtig mogen concluderen, dat het klimaat in de media wel iets aan het veranderen is m.b.t. de klimaatverandering.
Hieronder het volledige interview in 3 jpg-bestanden….
Gastblog van Harry van Schalkwijk
Van de actiesite van het HIVOS
Sinds kort worden we in de media verblijd met portretten van sympathiek ogende mensen uit de derde wereld die worden begeleid door teksten die suggereren dat deze mensen ons vragen om minder energie te gebruiken en minder CO2 te produceren. De reden die daarvoor genoemd wordt is schokkend : energiegebruik hier zou natuurrampen in de derde wereld veroorzaken. HIVOS heeft voor deze nieuwe campagne een informatieve actiewebsite geopend.
Laat ik de situatie op het werkgebied van deze instelling even proberen samen te vatten: Een Nederlandse organisatie voor ontwikkelingshulp, de uit het Humanistisch Verbond voortgekomen HIVOS, op ideële basis dus in theorie ‘non-gouvernementeel’ maar wel levend van voornamelijk subsidies van de overheid, is de wereld aan het vertellen dat er in de arme landen rampen aan het gebeuren zijn doordat u meer CO2 in de lucht veroorzaakt, (te) lang doucht, auto rijdt en op andere manieren energie gebruikt.
De volgende voorbeelden vind je op de Hivos website :
Gastblog van René Brioul
Dat er twee kampen zijn in het klimaatdebat is ook op deze website overduidelijk. Ik wil het voor de afwisseling eens hebben over iets wat beide kampen zou moeten binden. Wie – sceptisch of alarmistisch – heeft iets tegen het volgende mission statement:
Mikken op duurzame alternatieven die fossiele brandstoffen echt volledig kunnen vervangen
Welke “duurzame” alternatieven passeren meestal de revue? Windenergie, zonne-energie en biobrandstoffen. Het netto rendement van deze alternatieven laat te wensen over. Aan de nu alom gepropageerde kernenergie kleven ook bezwaren. Hoog tijd om eens out-of-the-box te kijken…
Wat bijvoorbeeld te denken van het gebruik van thorium voor koude fusie?
Terwijl alle ogen op Zuid-Afrika zijn gericht vanwege het WK Voetbal, gebeuren er vrijwel precies aan de andere kant van de wereld veel belangrijkere en spannendere dingen. Het is namelijk weer zover: het Arctische zeeijs is begonnen te smelten en werkt de komende maanden langzaam naar een climax toe in September. Waarom dit belangrijker is dan het WK? Simpel. Om te beginnen smelt het zeeijs elk jaar en niet eens in de vier jaar. Daarbij moet je je bedenken dat de gemiddelde dagelijkse hoeveelheid ijs die bijvoorbeeld in de maand mei gesmolten is net zo’n grote oppervlakte beslaat als 10 miljoen voetbalvelden. Dat is waarschijnlijk meer dan alle Afrikaanse voetbalvelden bij elkaar.
Maar even zonder dollen, er zijn twee redenen voor het belang van dit zomerse fenomeen. Allereerst is er natuurlijk de kwestie klimaat, zowel regionaal als globaal. In de paar decennia dat het Arctische gebied in de gaten wordt gehouden is er een duidelijke neerwaartse trend waarneembaar in de hoeveelheid ijs die na elk smeltseizoen nog over is, zoals duidelijk te zien is op bovenstaande grafiek van de National Sea and Ice Data Centre.
Lees de rest van neven’s gastblog…
Persbericht Rathenau Insituut, Den Haag, 14 april 2010 Politici moeten zich niet te afhankelijk opstellen van de wetenschap en duidelijk maken welke politieke waarden en visies in het spel zijn. In het politieke en wetenschappelijke klimaatdebat moet dan ook meer aandacht zijn voor zowel de onzekerheid en dissensus in kennis als de diversiteit in visies.Dat concludeert het Rathenau Instituut in de zojuist gepresenteerde studie Ruimte voor Klimaat naar de interactie tussen klimaatpolitiek, wetenschap en media.
In de studie Ruimte voor Klimaat heeft het instituut onderzocht hoe de kennisontwikkeling en het politieke debat over het klimaatprobleem zich in de afgelopen decennia hebben ontwikkeld. Ook is bestudeerd hoe de pers over het klimaatprobleem heeft bericht. Het Rathenau Instituut heeft de studie aan de Tweede Kamer aangeboden ter voorbereiding van de hoorzitting die op 19 april wordt gehouden over het klimaatonderzoek van het IPCC.
Terugblik op het Nederlandse klimaatdebat Gedurende de jaren zeventig en tachtig kregen politiek en wetenschap steeds meer aandacht voor het klimaatprobleem, destijds broeikaseffect geheten. Bij gebrek aan voldoende wetenschappelijk bewijs en internationaal beleid, voerde Nederland een no-regretklimaatbeleid. Het ging om maatregelen, zoals energiebesparing, die ook via andere beleidsterreinen gerechtvaardigd werden. Dit veranderde eind jaren tachtig. Sindsdien legitimeert men verdergaandere klimaatmaatregelen met een beroep op het voorzorgsprincipe en de rapporten van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Het voorzorgsprincipe houdt in dat er voor ingrijpen ter beperking van een milieurisico geen volledige wetenschappelijke kennis van dat risico nodig is; gerede wetenschappelijke aanwijzingen zijn voldoende. Het IPCC is in 1988 door de VN opgericht om de wetenschappelijke consensus op het gebied van klimaatsverandering in kaart te brengen. Op deze manier kreeg de (inter)nationale politieke omgang met wetenschappelijke onzekerheden een nieuwe vorm. De aanname was dat meer wetenschappelijk onderzoek zou leiden tot meer betrouwbare kennis en minder onzekerheid en dat die kennis vervolgens een basis zou vormen voor politieke overeenstemming en besluitvorming. Dit interactiemodel tussen politiek en wetenschap wordt ook wel het lineaire of technocratische model genoemd.
Gastblog van Gerard Kok
Op 15 december haalde een ANP-persbericht de landelijke kranten. Titel: “Aantal nachtegalen neemt snel af”. Enkele kreten uit de inhoud: “Het aantal nachtegalen in de Nederlandse bossen is de afgelopen 25 jaar met 37 procent afgenomen. Van koolmezen en bonte vliegenvangers was al bekend dat hun aantal snel afneemt. Spotvogels zijn zelfs met 85 procent in aantal afgenomen. Biologen en vogelonderzoekers wijten de terugloop van de trekvogels in het bos aan de klimaatverandering.”
Het was de weerslag van een onderzoek gedaan door enkele vooraanstaande Nederlandse ecologen naar klimaateffecten op de Nederlandse broedvogels. Het is het type onderzoek dat met graagte wordt aangehaald in werkgroep II van de IPCC rapporten. De zogenaamde harde bewijzen dat de veranderingen door het klimaat nu al waarneembaar zijn. De bron is het volgende artikel gepubliceerd op 19 december in Proceedings of the Royal Society Biological Sciences. Both et al.: Avian population consequences of climate change are most severe for long-distance migrants in seasonal habitats.
Het artikel is helaas niet openbaar maar samenvattend komt het op het volgende neer:
Gastblog van Edo van Uchelen , herpetoloog
Er is nog betrekkelijk weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan naar het effect van klimaatverandering op amfibieën en reptielen. Opvallend is dat vrijwel alle studies er van tevoren al vanuit gaan dat klimaatverandering nadelig is voor amfibieën en reptielen, met name omdat ze zich niet gemakkelijk kunnen verplaatsen.
Amfibieën en reptielen zijn koudbloedige dieren. Anders dan zoogdieren en vogels zijn ze niet in staat hun lichaamstemperatuur constant te houden. In de winter verblijven ze noodzakelijkerwijs op een vorstvrije plaats in de bodem en zijn dan inactief. De periode van activiteit is afhankelijk van het klimaat en doorgaans ontwaken ze eind maart uit de winterslaap om eind oktober weer in de bodem te verdwijnen. Amfibieën en reptielen zijn vanwege hun koudbloedige levenswijze gevoeliger voor klimaatverandering als warmbloedige dieren. Ze zijn bovendien weinig mobiel en dus extra kwetsbaar voor veranderingen in hun leefgebied omdat ze niet gemakkelijk kunnen wegtrekken.
Uit een van de weinige lange termijn studies blijkt dat klimaatverandering bij de meeste soorten geen effect heeft op de activiteitsperiode. Een kortere en/of mildere winter doet de dieren dus niet eerder ontwaken. Een langer en warmer seizoen is mogelijk gunstig voor de groei, de dieren zijn vaker en langer actief en worden dus eerder geslachtsrijp. De warmteminnende amfibieën en reptielen in ons land nemen vrijwel alle in aantal toe, waarschijnlijk mede als gevolg van een langer en warmer seizoen. Opvallend is dat het hierbij ook gaat om bedreigde soorten van de Rode Lijst als boomkikker, geelbuikvuurpad, vroedmeesterpad, gladde slang en zandhagedis.
Gastblog van Ko van Huissteden
De Siberische toendra is een eenzame plaats, ver weg van GSM-masten, e-mail en mediahypes. En er zijn heel veel muggen. Als je daar onderzoek wilt doen is het echt afzien. Toch staat dit gebied volop in de belangstelling. De reden: in de permanent bevroren bodem van het hoge noorden zit veel organische stof: fossiele planten en zelfs complete mammoeten. Als de permafrost smelt door opwarming van het klimaat kan dit in de vorm van kooldioxide of methaan in de atmosfeer terecht komen. Alsof je de stekker uit je vriezer trekt en de inhoud ervan versneld tot ontbinding overgaat. Methaan is als broeikasgas ongeveer 25 keer zo sterk als kooldioxide, dus wordt het broeikaseffect erdoor versterkt.
Het IPCC heeft in het laatste rapport bewust geen rekening gehouden met deze mogelijkheid. De reden: pure voorzichtigheid. Het is niet goed bekend hoe snel de permafrost smelt, en hoeveel nieuw broeikasgas dat gaat opleveren. Misschien valt het mee, misschien tegen. Het is dus belangrijk om ook echt in de toendra te gaan kijken en niet alleen op modellen te vertrouwen. Vooral in Siberie – de grootste landmassa met permafrost – is nog weinig onderzoek gedaan, omdat het zo ontoegankelijk is. Onderzoekers van de Vrije Universiteit en Wageningen Universiteit trotseren de hindernissen en hebben er hun apparatuur geinstalleerd, met hulp van Russische collega’s uit Yakutsk. De eerste metingen zijn begonnen in 2003 met nauwkeurige apparatuur voor het meten van broeikasgas uitstoot uit de bodem. Dit leverde een paar verrassingen op.
Henk Tennekes stuurde vandaag onderstaande recensie.
Leven op de rand van de woestijn Een paar dagen geleden kreeg ik van mijn vriend Rob Bijlsma, de roofvogelexpert van ons land, een prachtig cadeau : het grote boek Living on the Edge – Wetlands and Birds in a Changing Sahel (KNNV Publishing, Zeist 2009, 69 euro). De auteurs zijn Leo Zwarts, Rob Bijlsma, Jan van der Kamp en Eddy Wymenga. Dit dikke boek (564 pp) is verplichte kost voor iedereen die met klimaatverandering te maken heeft.
